در دنیای پزشکی، انتخاب ابزار جراحی همواره یکی از دغدغههای مهم متخصصان بوده است. این انتخاب بین محصولات ایرانی و خارجی باعث شکلگیری بحثهایی جدی در خصوص کیفیت، کارایی، هزینه و دسترسی این تجهیزات میشود. در این مقاله قصد دارم با بیانی خودمانی اما حرفهای به مقایسه ابزار جراحی ایرانی و خارجی پرداخته و دیدگاهی جامع نسبت به این موضوع ارائه کنم.
راستش را بخواهید، یک جراح درست مثل یک هنرمند به ابزارهای مناسب برای خلق اثرش نیاز دارد. ابزار جراحی، نقش وسیلهای کلیدی را در موفقیت عملیات درمانی ایفا میکند و هرگونه کمدقتی در انتخاب آنها میتواند نتایج جبرانناپذیری به دنبال داشته باشد. همین اهمیت، پای بحث مقایسه ابزارهای ایرانی و خارجی را به اتاق عمل باز کرده است.
ابزار جراحی در سطح جهان معمولاً بر اساس استانداردهای کیفی، علم مواد و فناوریهای جدید توسعه یافتهاند. در ایران نیز در دهههای اخیر رشد قابل توجهی در طراحی و تولید ابزار جراحی رخ داده است. برخی شرکتهای ایرانی امروز توانستهاند با استفاده از دانش بومی و تجهیزات پیشرفته، ابزارهای رقابتی تولید کنند که حتی در بازارهای خارجی هم مشتری دارند. اما هنوز هم بازار کشور مملو از برندهای اروپایی، آمریکایی و آسیایی است که سابقهای طولانیتر و گواهینامههای بینالمللی در کارنامه دارند.
حالا بیایید ببینیم کیفیت ابزار جراحی با چه معیاری سنجیده میشود:
جنس و کیفیت آلیاژ (استحکام، مقاومت در برابر زنگزدگی، خوردگی)
طراحی ارگونومیک و دقت ساخت
تیز بودن، دقت، دوام لبهها و قابلیت استریل شدن
داشتن استانداردهای بینالمللی (CE، ISO و غیره)
خدمات پس از فروش و تأمین قطعات
همه این عوامل دست به دست هم میدهند تا یک ابزار جراحی خوب، سالها زحمت جراح را کم کند یا برعکس، با کیفیت پایین خود دردسرساز شود.
اگر پای صحبت جراحان باتجربه بنشینید، بیشترشان اذعان دارند که تجربه عملی مهمترین معیار انتخاب ابزار است. البته بسیاری از آنها خاطرات عجیبی از ابزارهای بیکیفیت خارجی هم دارند. برای مثال، بسیاری از برندهای آسیای شرقی که با قیمت کمتر وارد میشوند، گاهی حتی کیفیت محصولات ایرانی را هم ندارند. در مقابل، ابزارهای معتبر اروپایی مثل آلمانیها به دلیل کیفیت ساخت عالی، بیشتر مورد توجه قرار میگیرند.
اما جالب است بدانید برخی ابزارهای ایرانی توانستهاند با بهرهگیری از دانش فنی روز و مواد اولیه مناسب، سطح کیفی نزدیکی با محصولات خارجی ارائه دهند. البته طبیعی است که هنوز در جزئیات ریز مانند کیفیت پرداخت نهایی و ماندگاری طولانیمدت، بعضی از برندهای خارجی پیشتاز باشند.
خودم که بیشتر با جراحان صحبت میکنم، وقتی از دلایل خرید ابزار ایرانی میپرسم، به چند نکته مشترک میرسم:
قیمت مناسبتر نسبت به مشابه خارجی
دسترسی آسانتر و سریعتر نسبت به وارداتیها (بهویژه هنگام تحریم یا کمبود کالا)
دریافت خدمات پسازفروش، گارانتی و امکان تعمیر و تعویض داخل کشور
رونق تولید ملی و ایجاد اشتغال برای سرمایه ایرانی
همه اینها البته مشروط به این است که سازنده داخلی استاندارد تولید را واقعاً رعایت کند.
هر چند پیشرفت قابل توجه بوده، اما از زبان جراحان و کارشناسان چند محدودیت عمده هم شنیده میشود:
کیفیت پرداخت سطحی و ظاهر نهایی هنوز پایینتر از محصولات برتر خارجی است
بعضاً فرسودگی و کاهش تیزی تیغهها زودتر اتفاق میافتد
نبود تنوع گسترده در انتخاب ابزار برای تخصصهای خاص
ضعف در اخذ گواهینامههای بینالمللی یا آزمونهای سختگیرانه
شاید بهترین دلیل این وفاداری، «اعتماد به سابقه برند» و همینطور کیفیت اثباتشده محصولات اروپایی باشد. بسیاری از جراحان مطرح، به خاطر حساسیت بالای عمل یا نیازهای خاص، به سراغ برندهایی مثل Aesculap، Stille، یا Lawton میروند که دهها سال در این حوزه حضور دارند. این برندها اغلب کیفیت ساخت، یکنواختی محصول، عمر بالا و خدمات جهانی دارند که در ابزارهای نوپای ایرانی بهسختی تأمین میشود. همچنین در برخی تخصصهای نادر یا تکنولوژیهای جدید (مانند جراحیهای کم تهاجم)، نمونه ایرانی هنوز تولید نشده است.
یکی دیگر از عوامل مهم، شرایط اقتصادی کشور و تحریمهاست. وقتی واردات ابزارهای معتبر دشوارتر و پرهزینهتر میشود، بازار خودبهخود به سمت ابزارهای ایرانی یا خارجی ارزانتر (معمولاً کیفیت پایینتر) حرکت میکند. البته این موضوع باعث شده کارخانجات داخلی رشد کنند، اما از طرف دیگر ممکن است کیفیت قربانی کمیت و بازار انحصاری شود!
حالا نوبت بخش الهامبخش ماجراست! صنعت ابزارسازی پزشکی در ایران، با تکیه بر دانش فنی و همکاری با دانشگاهها و تیمهای جوان، جهشهای جالبی داشته. برخی شرکتهای دانشبنیان مدلهایی تولید کردهاند که حتی در بازار منطقهای رقابت میکنند. نمونههایی از استریلیزاتور، کلیه ابزارهای عمومی جراحی و حتی برخی تجهیزات تخصصی (مانند آرتروسکوپی و لاپاراسکوپی) در ایران تولید میشوند. این پیشرفت، انگیزهای دوچندان برای پزشکان جوان ایجاد کرده تا بیشتر به تولید داخلی اعتماد کنند.
هرچه باشد، برخی مزیتهای ابزار خارجی را نمیتوان نادیده گرفت:
دوام و عمر طولانیتر (بهخصوص ابزارهای آلمانی و فرانسوی)
تنوع فنی و تخصصی بالاتر
آزمودهشده بودن در مقیاس جهانی
دریافت آسانتر استانداردهای بینالمللی
البته باید هزینه بالاتر و زمان تأمین طولانیتر آنها را هم در نظر گرفت.
اگر بخواهم بیطرف باشم، واقعیت این است که بهترین تصمیم، انتخاب هوشمندانه بر اساس نیاز عملی است. برای عملهای عمومی و روتین، بسیاری از ابزارهای ایرانی نیاز شما را به خوبی رفع میکنند. اما اگر جراحی فوق تخصصی با ابزارهای بسیار خاص دارید، میتوانید سراغ نمونههای خارجی بروید. ضمناً برخی جراحان حرفهای، ابزارهای جراحی خود را از هر دو گروه میخرند و حتی شخصاً آنها را سفارشی میکنند.
به عنوان کسی که علاقه زیادی به نوشتن درباره فناوری پزشکی دارد، همیشه توصیه میکنم هر پزشک یا مرکز درمانی، قبل از خرید ابزار جدید، پای صحبت تجربهداران بنشیند، خودش ابزار را امتحان کند و حتماً ملاکهای فنی، اصالت، خدمات پس از فروش و قیمت را با هم در نظر بگیرد. گاهی حمایت از تولید ملی، با انتخاب ابزار مناسب نه فقط از نظر قیمت، بلکه کیفیت و خدمات، به شکل هوشمندانهای میتواند به نفع کل نظام سلامت کشور باشد.
جمعبندی
در انتها میخواهم بگویم رقابت بین ابزارهای جراحی ایرانی و خارجی، دیگر فقط یک مسابقه ساده کیفیت نیست. این رقابت امروز به حوزه فناوری، اقتصاد، اعتمادسازی و حتی آرمانهای ملی هم کشیده شده است. عقل سلیم میگوید که کیفیت، کارایی و اعتماد در کنار حمایت از تولید داخلی میتوانند آینده صنعت پزشکی کشور را رقم بزنند؛ فقط کافی است کمی از دایره عادتهایمان خارج شویم و به گزینههای جدید هم مجال ظهور بدهیم.
